Độc đáo Tết Xíp Xí của người Thái trắng vùng Tây Bắc

Bên cạnh Tết Nguyên đán cổ truyền, nhiều dân tộc ở Việt Nam có nhiều dịp Tết truyền thống riêng của dân tộc mình. Với người Thái trắng ở vùng Tây Bắc, đó chính là dịp Tết Xíp Xí, được tổ chức vào ngày 14 tháng 7 Âm lịch.

Người dân tộc Thái trắng

Tết Xíp Xí là Tết lớn nhất của người Thái trắng ở Sơn La và vùng Tây Bắc. Xíp xí tiếng Thái nghĩa là 14. Tết Xíp xí của người Thái trắng được tổ chức vào ngày 14 tháng 7 âm lịch. Theo quan niệm của người Thái trắng, Tết Xíp xí là ngày con cháu hướng về tổ tiên, đồng thời, là dịp người lớn dành sự quan tâm, chăm sóc đặc biệt đến thế hệ trẻ. Vì vậy, ở nhiều nơi, đồng bào còn gọi Xíp xí là Tết trẻ con.

Vào ngày này, trẻ em được ông bà, cha mẹ may cho những bộ quần áo rực rỡ sắc màu để mặc đi chơi Tết. Ngoài ra, dịp này còn có ý nghĩa như dịp “sơ kết” và ăn mừng cho thành quả lao động vất vả trong sáu tháng đầu của một năm. Vào ngày này, trẻ con không phải chăn trâu, làm việc nhà mà được vui chơi và thoải mái, ăn nhiều món ngon.

Lễ hội Xíp Xí

Tết Xíp xí có 2 phần, đó là phần “mo” tức thờ cúng tổ tiên, nhớ công ơn người khai phá tạo mường, lập bản và phần ăn uống, vui chơi văn hóa, văn nghệ. Ở phần “mo”, đồ vật cúng có nhiều thứ như rượu, thịt, “khẩu cắm” tức cơm nếp nhuộm màu,… Đặc biệt, có 2 thứ không thể thiếu trong ngày này đó chính là thịt vịt và bánh ít.

Bánh ít (hay còn gọi là bánh cặp) được làm từ bột nếp ngon, trong có nhân bằng đỗ nho nhe, thịt băm và hạt tiêu đen. Gạo để làm bánh phải đạt tiêu chuẩn khi xay ra thì bột phải trắng và mịn như bột lọc, nhào không bị cứng và cả khi bột sống đã rất thơm. Lá dùng để gói bánh cũng được lựa chọn rất kỹ lưỡng. Bánh ít ở đây được gói theo cặp tượng trưng cho đôi lứa hạnh phúc.

Cùng với bánh ít là thịt vịt. Người ta cho rằng con vịt gắn bó với đồng ruộng, sông suối, đời sống sản xuất của con người. Xíp xí cúng thịt vịt là muốn con vịt ăn hết sâu bọ hại lúa; con vịt mang điều không may mắn, điềm xấu trôi theo dòng sông nước.

Mâm cơm của người Thái trắng vào dịp Tết Xíp Xí

Tết Xíp xí được tổ chức theo từng gia đình, có nơi theo dòng họ và tùy từng hoàn cảnh gia đình mà tổ chức to, nhỏ khác nhau. Khách lạ cũng như khách quen đến nhà đều được đón tiếp nồng hậu, chu đáo, được thưởng thức những món ăn đặc trưng chỉ có trong ngày Tết Xíp xí. Mọi người cho rằng dịp này, gia đình nào càng mời được nhiều bà con, khách khứa đến dự thì gia đình đó càng may mắn.